Şalpazarı’nda oynanmakta olan tek oyun horondur.

 

Düğünden yayla şenliklerine, asker uğurlamadan imecelere varana kadar hayatın pek çok alanında horon oynanır. Yöresel deyişle “horan tepilir”…

Şalpazarı horonlarını incelediğimizde kendine has bir tarzı olduğunu söyleyebiliriz. Öncelikle Horonda asıl olan oyunun uzun süre devam etmesidir. Diğer yörelere göre kısa süreli oynayıp oturma alışkanlığı yoktur. Horon bir başladı mı saatlerce yorulmaksızın devam eder. Yöreden olmayan birisi izlemekten bıksa da Şalpazarlılar  saatlerce horonda dönmekten bıkmazlar.

Şalpazarı’nda horonların genel karakterlerini incelediğimizde, Beşikdüzü-Vakfıkebir ve Tonya ile ortak özellikler gösterdikleri görülür. Tonya tarafında görülen sert hareketler Şalpazarı”nda daha sakindir. Horonda bütün vücudun titretilmesi de güzel horonun en önemli şartıdır.

Kadın ve erkek oyunlarına baktığımızda arada pek çok farklılıklar görürüz. Erkek oyunlarında görülen kolları kaldırma, el çırpma, aşağı alma, ayak sesleri çıkarma vb. hareketleri kadınların yapması uygun görülmez. Hatta yakın zamanlara kadar yörede kadınların erkekler gibi uzun süre horona girmeleri de hoş karşılanmazmış. Eskiden kadınlar akraba düğünlerinde girip biraz oynarlarmış.

Çalgıları incelediğimizde kemençe, davul, zurna  ve kavalın kullanıldığı görülür. Yörede oynanan horonları incelediğimizde şunları görürüz:

Yol Horanı: Yolda giderken oynanan basit ritimli horon çeşididir. Yayla şenliklerinde obalardan şenlik alanlarına gidilirken; düğünlerde yol boyu gidilirken oynanır.

Dik Horan: “Erkek horanı” da denir. Sıksara veya doldurma olarak da bilinir. Tüm vücudun titretilmesi en önemli özelliğidir. 1,2,3-4 ritmine göre sağ ve sol dizler çekilerek ve sıra ile sağ ayakla sol ayak üzerine basılarak oynanır. Görünüşte basit gibi olmasına rağmen çok ustalık isteyen bir oyundur. Usta horoncularda ayak yerden hiç kaldırılmadan, kayar şekilde oynanır.


Oyun sırasında ayaklardan tıkırtılar çıkartılması, el çırpılması, kolların yukarı kaldırılması ve aşağı alma figürleri görülür. Yörede horona ilk başlandığında dik horonla başlanır. Erkekler tarafından oynandığı için erkek horonu da denir. Günümüzde bile kadınlar bu horona fazla katılmazlar. Çalgıcının komutu ile eller çırpılır. Yine çalgıcının komutu ile kollar kaldırılır ve aşağı alınır. Aşağı almada önce kollar çekilerek olunan yerde zıplanır. Sonra sağ ayak, sola ayak, yine sağ ve sol ile ileri gidilir. Sonra sağ topuk, sol topuk, vurulup ayaklar atıldıktan sonra üç kez zıplanır ya da ileri gidildikten sonra sağ ayak sol tarafa, sol ayak sağ tarafa basılıp ayaklar atılır ve zıplanır. Aşağı alma sırasında omuzların titretilmesi son derece önemlidir. Birkaç kez aşağı alındıktan sonra kız horonlarına geçilir. Kız horonlarından sonra tekrar dik horona geçilir.

Kız Horanı: Düz horon, atlama gibi adlarla da bilinir. En basit horondur. Sağ basıp sol ayak atılır, sol basıp sağ ayak atılır. Yine sağ basıp sol ayak atılır. Sol ayak ileri basıldıktan sonra sağ yanına basılır. Sonra da geri gelinir. Genel olarak bilinen bir horon çeşididir.

Yan Horan: Ağasar sallaması ve  yayma horon olarak da bilinir. Tamamen Şalpazarı’na özgüdür. Eğer şenliklerde vs. bu horonu oynayanlar varsa büyük ihtimalle Şalpazarlı’dır.
Yan horonun oynanış şeklinde vücut sağa döndürülür. İlerden geriye gelirken 1,2,3,4 de  dizler sağa doğru kırılır, 5-6 da sola dönülebilir, topuk vurulabilir, durulabilir.7 de sağ ayak basılıp 8,9,10 da ileri çıkılır.  

Topuk Vurma: Sağ topuk, sol topuk vurup 5 de sağ ayak basılıp sol ayak atılıp ileri çıkılarak oynanır.

Dinlenme Horonu: Usta horoncuların uyguladığı bir harekettir. Horonda yorulunca dinlenmeyi sağlar. 1,2,3 ve 4’ de ayaklar sabit durup vücut sağa sola hareket ettirildikten sonra veya sağ ve sol ayak tempo tutulur gibi vurulduktan sonra ileri çıkılır.

Horapsin: Bu horonda 1,2,3 ve 4’ de ayaklar çift olarak sağa ve sola vurulur, ileri çıkılır. Bu horonun adını yöremizde yaşlı bir amcamıza sorduğumuzda kendisinden “Horapsin” cevabını almış bulunmaktayız.

Yücel KAYA

Serander.Net © | Karadeniz Kültürü…

Her hakkı saklıdır. Bu çalışma Serander.Net’te yazarının izni ile yayınlanmaktadır. İzinsiz alıntı yapılamaz, kullanılamaz. Bilgi için: iletisim@serander.net