Ağasar’ın Yanık Sesi ve Çepni Kültürünün Taşıyıcısı: Ali Çinkaya

Ali Çinkaya (1953 – 1994), Doğu Karadeniz’in en köklü müzik geleneklerinden biri olan Ağasar (Şalpazarı) kemençe ekolünün 20. yüzyıldaki en güçlü temsilcilerinden, halk ozanı ve kemençe üstadıdır. Sadece bir icracı değil, aynı zamanda Oğuzların Çepni boyuna ait kültürel kodların, yerel ağzın ve "muhabbet" geleneğinin hafızası olarak kabul edilmektedir.

1. Kökler ve Çocukluk: Doğancı Köyü’nden Yükselen Ses

Ali Çinkaya, 1953 yılında Trabzon’un Şalpazarı ilçesine bağlı Doğancı Köyü’nde dünyaya geldi. Müzikal yeteneğin genetik bir miras gibi nesilden nesile aktarıldığı bir aileye, yerel tabirle bir "sanat ocağına" mensuptu. Kardeşleri Mehmet ve Fikret Çinkaya da bölgede tanınan türkücülerdendir.

Çocukluğu ve gençliği, Ağasar Vadisi’nin sarp coğrafyasında geçti. Örgün bir müzik eğitimi almamış, "alaylı" olarak yetişmiştir. En büyük hocası, akşam meclislerinde dinlediği ustalar ve doğanın bizzat kendisi olmuştur. Kemençesindeki sürekli ve güçlü yay baskısının (drone), vadinin ortasından akan Ağasar Deresi’nin uğultusunu taklit ettiği söylenir.

2. Müzikal Kimlik ve "Ağasar Tavrı"

Ali Çinkaya’nın sanatı, "Ağasar Tavrı" olarak bilinen sert, ritmik ve dik duruşlu icra tekniğinin zirvesidir.

• İcra Tekniği: Kemençeyi çalarken bilekten ziyade koldan güç alan, sert yay darbeleri kullanırdı. Bu teknik, açık hava yayla şenliklerinde sesin çok uzaklara ulaşmasını ve horonun ritmik vuruşlarının net duyulmasını sağlardı.

• Dilin Koruyucusu: 1970 ve 80’li yılların tektipçi yayıncılık anlayışına inat, türkülerini İstanbul Türkçesiyle değil, doğduğu toprakların diliyle okudu. "Gidiyorum" yerine "Gidiym", "Biliyorum" yerine "Biliym" diyerek Şalpazarı Çepni Ağzı’nı kayıt altına aldı ve gelecek kuşaklara aktardı.

  
  

3. Yaylaların Efsanesi ve Muhabbet Kültürü

Ali Çinkaya’nın sanat hayatının en parlak dönemi 1970 ile 1990 yılları arasına rastlar. Kadırga, Sis Dağı, Erikbeli, Kazıkbeli ve Güvende gibi tarihi yayla şenliklerinin vazgeçilmez ismiydi. Elektriğin olmadığı zamanlarda bile güçlü sesi ve yorulmak bilmeyen enerjisiyle binlerce kişiyi saatlerce horon halkasında tutabilirdi.

O, aynı zamanda bir "Atma Türkü" ustasıydı. "Muhabbet" adı verilen meclislerde, karşısındaki kişiye veya o an gelişen olaylara anında, irticalen (doğaçlama) dörtlükler dizerdi. Bu yönüyle sadece bir müzisyen değil, hazırcevap bir halk filozofu kimliği taşıyordu. Dönemdaşları olan Aloğun Kazım (Kazım Gül) ve Göreleli Katip Şadi gibi ustalarla aynı atmosferi solumuş, Sait Uçar gibi sonraki kuşaklara ilham vermiştir.

4. Eserleri ve Diskografi

Profesyonel müzik piyasasında Harika Plakçılık ve Harşit Kasetçilik gibi firmalarla çalıştı. Eserlerinde genellikle aşk, gurbet, doğa ve yerel hikayeleri işledi. Öne çıkan bazı eserleri şunlardır:

• Ay Bulutta: Karadeniz’in değişken havasını ve ruhsal bunalımları anlatan lirik bir eser.

• Bekirugun Kirani: Yaşanmış bir olayı veya mekanı anlatan, sözlü tarih niteliğindeki destansı türkü.

• Dağda Kumar Odunu: Orman gülü (komar) metaforu üzerinden zorlu aşkı anlatan yerel bir klasik.

• Vali Geliyor Vali: Dönemin sosyal olaylarına ve devlet otoritesine dair hiciv ve gözlem içeren eser.

  
  

5. Vefatı

Sanatının en olgun çağında, sesini ulusal çapta daha geniş kitlelere duyurmaya başladığı bir dönemde, Kasım 1994 tarihinde hayata veda etti. Henüz 41 yaşındayken aramızdan ayrılması, Ağasar Vadisi’nde derin bir üzüntü yarattı ve "yarım kalan bir hikaye" olarak hafızalara kazındı.

6. Mirası ve Günümüz

Ali Çinkaya, vefatından yıllar sonra dijital çağda yeniden keşfedilmiştir. Amatör düğün kayıtları ve kasetleri, "Asartv" ve "AgasarVizyon" gibi kanallar aracılığıyla YouTube’da yayınlanmış, yeni nesil (Z kuşağı) tarafından da ilgi görmüştür. 2023 yılında eserlerinin dijital platformlara (Spotify, Apple Music) lisanslı olarak

yüklenmesi, onun mirasının evrenselleşmesi adına önemli bir adım olmuştur.

Bugün Ali Çinkaya, Şalpazarı’nın sisli dağlarında yankılanan kemençe sesinin en otantik, en samimi ve en "bizden" temsilcisi olarak anılmaya devam etmektedir.